STALAG VIII A

Od początku II wojny światowej jeńcy wojenni byli kierowani do pracy. Tym samym chciano wyrównać niedobór sił roboczych w narodowosocjalistycznych Niemczech. Istniały trzy następujące typy obozów: obozy przejściowe (Dulagi), które przeważnie miały charakter tymczasowy; obozy dla oficerów (Oflagi), w których zgodnie z art. 27 Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych z 1929 roku więźniowie nie byli zmuszani do pracy, często jednak przejmowali oni zadania administracyjne bądź nadzorcze; obozy stałe (Stalagi), gdzie byli rejestrowani i lokowani szeregowcy i podoficerowie. Obozami kierowało Naczelne Dowództwo Wehrmachtu odpowiednich Okręgów Wojskowych. Komendantura Stalagu VIII A już 26.08.1939 roku została podporządkowana dowództwu VIII Okręgu Wojskowego z siedzibą we Wrocławiu.

Stalag VIII A został zbudowany przez polskich jeńców wojennych pod koniec grudnia 1939 roku, a następnie rozbudowany jesienią 1940 roku. Na podstawie rozporządzenia władz okręgu wojskowego z maja 1940 roku w obozie początkowo planowano umieścić od 10 do 15 tys. żołnierzy belgijskich.

Obóz zajmował obszar o powierzchni około 30 ha i liczył ponad 60 baraków. Był otoczony podwójnym drutem kolczastym oraz dziesięcioma wieżami strażniczymi. Składał się z przedobozu (Vorlager) oraz obozu właściwego (Hauptlager). Jeńcy z państw alianckich zajmowali łącznie 18 baraków oraz mieli dostęp do wielu baraków funkcyjnych, które służyły celom administracyjnym oraz mieściły warsztaty rzemieślnicze. Południowa część obozu była odizolowana podwójnym drutem kolczastym. W znajdujących się tam 20 barakach od 1942 roku byli przetrzymywani jeńcy radzieccy. Po kapitulacji Włoch w 1943 roku dwa z baraków zajęli włoscy internowani wojskowi.

Szacuje się, że w latach 1939 – 1945 przez Stalag przeszło do 120 tys. jeńców różnych narodowości. Liczba osadzonych zmieniała się w kolejnych miesiącach i w trakcie wojny stale wzrastała. We wrześniu 1944 roku w obozie było zarejestrowanych 44,7 tys. jeńców.

Ponad 80% zarejestrowanych w stalagu jeńców było przydzielonych do pracy w zewnętrznych podobozach oraz w komandach pracy znajdujących się w Görlitz i okolicy. Byli tam zatrudnieni we wszystkich dziedzinach gospodarki, między innymi w rolnictwie, przemyśle, handlu i transporcie.

Pierwszą grupę jeńców ewakuowano przy 25-stopniowym mrozie na Zachód. Tak zwany „wielki marsz” trwał od połowy lutego do maja 1945 roku. W latach 1946-1948 zabudowa Stalagu VIII A została zdemontowana.

W 2015 roku zostało uroczyście otwarte Europejskie Centrum Pamięć, Edukacja, Kultura. Miejsce, które dawniej symbolizowało rozdarcie Europy, dzisiaj przepełnione jest pokojem i przyjaźnią między jej narodami.