Rowerowa wycieczka to dobry pomysł na rodzinną wyprawę – połączymy tak widziane po drodze piękne krajobrazy i wypoczynek, ale też poznamy piękną historie pogranicza polsko-niemieckiego. Dzięki dobrym trasom rowerowym nie tylko wygodnie zwiedzimy Zgorzelec i Görlitz, ale też okolice tych miast.

Dworzec kolejowy Zgorzelec Ujazd
Budowę dworca dla stacji Moys (dzisiaj Zgorzelec Ujazd) rozpoczęto w 1876 roku. Był to drugi dworzec dla Görlitz i jedyny dworzec kolejowy na prawym brzegu rzeki, na obrzeżach wschodniej części miasta. Dzisiaj to stacja graniczna, która Dolny Śląsk wita przyjeżdzających z Niemiec i żegna opuszczających Polskę, a przy tym przykład rzadko spotykanej na Dolnym Śląsku stacji widłowej, którą tworzą dwie sekcje: węgliniecka i lubańska, biegnące po obu stronach niewielkiego budynku dworcowego. Tuż przed wiaduktem kolejowym na Nysie Łużyckiej obie linie łączą się w jedną, prowadzącą do dworca w Görlitz. Obecnie budynek i otoczenie dworca są gruntownie remontowane.

Z dworca wyjeżdżamy w kierunku wschodnim, aleja kasztanowa, na końcu której skręcamy w prawo. Tuz za torami kolejowymi ponownie skręcamy w prawo (przed budynkiem szkoły ponadgimnazjalnej im. E. Plater) i jedziemy w kierunku zachodnim, wzdłuż wiaduktu kolejowego na Nysie Łużyckiej

Park Ujazdowski
Zarządzany przez Lasy Państwowe park krajobrazowy, rozciągający się od mostu kolejowego na Nysie Łużyckiej, daleko na południe. Obejmuje tereny lezące za rzeką Czerwona Woda i stanowiące europejski obszar chroniony „Natura 2000”. Przed wojną północna cześć parku nosiła nazwę Jägerwäldchen i służyła wojsku, które miało tu swoje strzelnice. Przy ścieżce spacerowej uważny obserwator odnajdzie kamień upamiętniający tragiczną śmierć żołnierza Królewskiego Pruskiego Batalionu Jegrów, który utonął w tym miejscu.

Po drodze mijamy malownicze rozlewiska Nysy. Droga prowadzi nas do ul. Francuskiej, gdzie łączy się ze ścieżkami rowerowymi prowadzącymi w kierunku południowym. Przejeżdżamy mostek na rzece Czerwona Woda. Znajdujemy się w części miasta Ujazd (przed wojna majątek Moys). Po prawej stronie, w głębi widoczne zabudowania przypominające pałac.

Wiadukt kolejowy na Nysie Łużyckiej
Most zbudowany w latach 1844-1847 przez architekta Gustava Kießlera. Jeden z czterech najdłuższych mostów kamiennych w Polsce i najdłuższy taki w Niemczech. Ma 448 m długości i jest krótszy od mostu w Bolesławcu (519 m), ale wyższy od niego (maksymalnie 35 m nad lustrem wody). Wzorowany na kamiennych mostach rzymskich, wyglądem przypomina akwedukt. Cechują go lekkość, prostota i elegancja formy. Konstrukcję nośna tworzą przyczółki kamienne oraz 30 przęseł łukowych, opartych na 27 kamiennych i 2 betonowych filarach. Za budulec posłużył miejscowy granit i cement sprowadzany aż z Anglii i Tarnowskich Gór. Środkowe przęsła, wysadzone przez wycofujących się Niemców w maju 1945 r., odbudowano jeszcze w tym samym roku. Obecnie to most graniczny, wchodzący w skład europejskiego korytarza transportowego E 30.

Jadać wzdłuż wiaduktu dojeżdżamy do gruntowej drogi rowerowej, która biegnie w kierunku południowym i prowadzi przez Park Ujazdowski

Barokowy dworek rodziny Raschke
Dworek z 1730 roku z charakterystycznym czterospadowym dachem, zwieńczonym wieżyczką z iglicowym hełmem. W narożniku budynku, na wysokości pierwszego pietra, zegar słoneczny. Pierwszym właścicielem dworu był Daniel Friedrich Wilhelm Raschke, członek Saksonskiej Rady Wojennej, toteż gościli tu król pruski Fryderyk I, książę Wilhelm Hohenzollern, czy pruski kanclerz Karol August von Hardenberg. W 1759 roku dwór odziedziczył Salomon Friedrich Lingke. Do 1896 roku budynek był siedziba jego rodu, później nabyło go miasto Görlitz.

Mijamy dwór i jadąc prosto, dojeżdżamy do ul. E. Orzeszkowej. Skręcamy w prawo i po kilku metrach w lewo. Wjeżdżamy w ul. Aleja Ujazdowska. Cały czas poruszając się droga rowerową jedziemy w kierunku Europejskiego Centrum Pamięć Edukacja Kultura przy terenie byłego niemieckiego obozu jenieckiego Stalag VIII A.

Stalag VIII A
Stalag VIII A, niemiecki obóz jeniecki dla szeregowych i podoficerów, utworzony już w sierpniu 1939 roku w Görlitz Moys (dzisiejszy Zgorzelec Ujazd). Początkowo mieścił się przy drodze na Lubań (Leopoldshainerstraße) i miał charakter przejściowy (Durchgangslager). Przetrzymywano w nim pierwszych jeńców polskich, zmuszając ich do budowy właściwego obozu. Szacuje się, ze od 1939 do 1945 r. przez Stalag VIIIA przeszło łącznie ok. 120 tys. jeńców różnych narodowości, w tym: Polacy, Belgowie, Francuzi, Jugosłowianie, jeńcy brytyjscy i radzieccy, Włosi, Słowacy i Amerykanie.

Europejskie Centrum Pamięć Edukacja Kultura
Na styku gmin wiejskiej i miejskiej Zgorzelec, tuz obok terenu byłego Stalagu VIII A znajduje się Europejskie Centrum Pamięć, Edukacja, Kultura. To jedyny tego typu projekt na obszarze Euroregionu Nysa. I miejsce szczególne, dedykowane pamięci, ale tez nauce i kulturze, włączonym w proces uwrażliwiania, uświadamiania i edukacji historycznej, które łączy funkcje Narodowego Miejsca Pamięci, ośrodka kultury i placówki edukacyjnej. Postacią, która spaja dwa światy – okres II wojny światowej, naznaczony cierpieniem i śmiercią jeńców Stalagu VIII A oraz czasy współczesne – jest Olivier Messiaen, francuski kompozytor, który w obozie spędził dziewięć miesięcy. W tym czasie ukończył wspomniane już dzieło „Kwartet na koniec czasu”, które weszło na trwałe do kanonu historii muzyki poważnej XX w.

Zwiedzanie obiektu i oprowadzanie po pozostałościach Stalagu możliwe po uprzednim umówieniu telefonicznym

Ze Stalagu kierujemy się na południe, jadąć ścieżka rowerowa wybudowana w ramach projektu Przygoda z Nysa ciągnąca się wzdłuż brzegu Nysy Łużyckiej dojeżdżamy do Centrum Rekreacyjno-Turystycznego w Radomierzycach. Droga pieszo-rowerowa, po której się poruszamy, biegnie przez malownicze obszary przyrodnicze objęte programem ochrony przyrody Natura 2000.

CRT Radomierzyce
Centrum Rekreacyjno-Turystyczne w Radomierzycach to miejsce, gdzie każdy może zasięgnąć informacji na temat walorów turystycznych Gminy Zgorzelec. Centrum powstało w wyniku realizacji Transgranicznego projektu „Przygoda z Nysa” i oferuje: wiatę grillowa na ok. 60 osób, plac zabaw, kiosk informatyczny, boisko z piaskiem do gry w plażową piłkę siatkową i nożną oraz duży parking. W CRT można również wypożyczyć ponad 30 rowerów i odbyć wspaniałe wycieczki po okolicy zarówno po stronie polskiej, niemieckiej i czeskiej, lub wypożyczyć kajaki. W sezonie od maja do września centrum organizuje niedzielne spływy kajakowe Nysa Łużycka. Budynek pełni tez role centrum konferencyjnego z salą na 50 osób oraz pełnym zapleczem sanitarnym. Wszystko to czyni z CRT niezwykle atrakcyjna bazę wypadowa oraz miejsce spotkań, organizacji imprez kulturalnych, rekreacyjnych czy sportowych.

Spod Centrum kierujemy się na zachód i przekraczamy granice państwa mostem nad Nysą Łużycka.

Na niemieckim brzegu poruszamy się w kierunku północnym, szlakiem rowerowym Odra-Nysa. Na wysokości Tauchritz zjeżdżamy na Szlak rowerowy „Wokół jeziora Berzdorf”, który umożliwia objechanie jeziora dookoła (18 km). My proponujemy krótszą trasę, prowadząca prawym brzegiem zbiornika do plaży północnej (Nordstrand). Jadać, mijać będziemy znajdująca się w Hagenwerder pamiątkę z niedawnej przeszłości tego miejsca.

Jezioro Berzdorfer See
Jedna z najmłodszych i najpopularniejszych, całorocznych atrakcji Görlitz powstała w ostatnim dziesięcioleciu, dzięki renaturyzacji wyrobiska zamkniętej kopalni odkrywkowej. Jezioro o powierzchni blisko 1000 ha i głębokości sięgającej 72 metrów to piąty co do wielkości zbiornik wodny w Saksonii i jedno z ulubionych miejsc wypoczynku mieszkańców polsko-niemiecko czeskiego pogranicza. Żeglarstwo, surfing, pływanie, jazda na rowerze lub rolkach, nordic walking, spacery lub po prostu plażowanie np. na jednej z urządzonych plaż: surowszej północnej lub południowej (BlaueLagune), wysypanej białym nadmorskim piaskiem – każdy znajdzie tu coś dla siebie.

Kombajn górniczy
Ogromna koparka czerpakowa w Hagenwerder to ciekawa pamiątka liczących ponad 250 lat tradycji górniczych Górnych Łużyc. Ten zabytek techniki pochodzi z 1961 roku, ma 75m długości i 33,5m wysokości. Od maja do października można go zwiedzać z niemieckim przewodnikiem, po uprzednim umówieniu się. Jadać ścieżka wzdłuż prawego brzegu jeziora można podziwiać widoki, w tym górującą nad okolicą charakterystyczną sylwetką Landeskrone. To stożek wulkaniczny wznoszący się na wysokość 420 m n.p.m. i jedna z naszych wizytówek. Na trasie przejazdu znajdują się liczne punkty gastronomiczne i restauracje oraz place zabaw dla najmłodszych. Przez plażę północna (Nordstrand) wyjeżdżamy z powrotem na szlak rowerowy Odra – Nysa i w dalszym ciągu kierując się na północ ruszamy w stronę śródmieścia/starego miasta. Cała trasa jezioro-stare miasto liczy ok. 10 km. Po odcinku prowadzącym przez przedmieścia, droga wraca na brzeg Nysy Łuzyckiej. Dojedziemy nią do Obermühle (Górnego Młyna) wcześniej jednak miniemy górujący nad okolica punkt widokowy Weinberg z widoczna wśród drzew drewniana wieża. Na wzniesieniu znajdują się, niewidoczne ze ścieżki atrakcje Parkeisenbahn, parkowa kolejka wąskotorowa i browar Landskron Görlitz, dla których warto zboczyć z trasy…

Browar Landskron Brauerei
Przedsiębiorstwo założone w 1869 roku jest jednym z najstarszych niemieckich browarów. Mimo zmian zachodzących na przestrzeni dwóch wieków działalności wciąż warzy kilka rodzajów doskonałej jakości piwa, których produkcja bazuje na liczącej 140 lat tradycji. W historycznych murach browaru kwitnie jednak nie tylko sztuka piwowarska, ale także życie kulturalne i towarzyskie. Otwarta w 1872 roku sala LandskronKULTurBRAUEREI to popularne miejsce spotkań, wystaw, czy koncertów. Browar można tez zwiedzać. Po zwiedzaniu browaru i ewentualnej przejażdżce kolejką wracamy do podnóża wzniesienia, na trasę rowerową. Jadać zacienioną ścieżką mijamy wyspę na Nysie i przejeżdżamy pod znanym nam już wiaduktem kolejowym, dojeżdżając do Górnego Młyna (Obermühle).

Górny młyn (Obermühle)
to jeden z trzech wielkich młynów wodnych na Nysie Łużyckiej, ale jedyny w jej górnym biegu. Jego powstanie datuje się na 1305 r., ale dzisiejsze zabudowania pochodzą z roku 1830. Ciekaw historia młyna obrazuje w pigułce przemiany społeczno-polityczne zachodzące w tej części Niemiec. Od 1999 r. działa jako obiekt turystyczny z pensjonatem, restauracją oraz wypożyczalnia łodzi i kajaków. Jego atrakcją jest warzone na miejscu piwo oraz wycieczki łodzią na znajdująca się nieopodal wyspę na Nysie.

Z młyna kierujemy się dalej na północ. Ścieżka rowerowa zaprowadzi nas do rynku starego miasta.

Dolny Rynek (Untermarkt) i Ratusz
Dolny Rynek wraz z Ratuszem to najważniejsza cześć Starego Miasta w Görlitz, a zarazem jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych staromiejskich zespołów architektonicznych Niemiec. Warto go zwiedzić pozostawiając rower w Punkcie Informacji Turystycznej przy ul. Brackiej (Obermarkt 32). Szczególnej uwadze polecamy zegary na wieży ratuszowej i schody ratuszowe, dom halowy z „łukiem szeptów”, kamienice Schönhof mieszczącą Muzeum Slaskie, Dom Barokowy i znajdujące się tam muzeum, zegary słoneczne Scultetusa na aptece.

Z rynku ulicą Nyską  (Neißestrasse) zjeżdżamy do mostu Staromiejskiego i wracamy do
Zgorzelca.

Most Staromiejski
Najpóźniej odbudowany spośród trzech łączących obecnie brzegi Nysy Łużyckiej mostów, który dla mieszkańców jest materialnym symbolem proklamacji Europa-Miasta Zgorzelec/Görlitz podpisanej w 1998 r. jako wyraz porozumienia, przyjaźni i ponownego zrastania się podzielonego miasta. Przez most Staromiejski prowadzi ważny europejski szlak kupiecki i kulturowy Via Regia oraz dwa szlaki pątnicze: Wielkopolska i Dolnośląska Droga św. Jakuba, które łączą się z europejska siecią Camino de Compostela. Na moście rozpoczyna się tez Ekumeniczna Droga Pątnicza (Ӧkumenischer Pilgerweg) prowadząca do Vacha na granicy Turyngii i Hesji.

Przedmieście Nyskie
Zakończona w 2004 roku odbudowa mostu Staromiejskiego stała się impulsem do zmian, jakie nastąpiły na polskim brzegu Nysy, gdzie niedługo po rozpoczęciu budowy kładki ruszyły pierwsze prace związane z rewitalizacją miasta. Przywróciły one dawna urodę, najstarszej, historycznie ukształtowanej części Zgorzelca – Przedmieściu Nyskiemu. Dzisiaj to reprezentacyjny, turystyczno-rekreacyjny fragment miasta przyciągający gości ciekawą ofertą gastronomiczną, handlową i kulturalną. I piękna wizytówka Zgorzelca i ulubione miejsce spotkań mieszkańców obu nadnyskich miast i ich gości. Uwadze turystów polecamy tutaj szczególnie dwa punkty:

Młyn Trójkołowy z ceramiczną płaskorzeźbą WAZE
Najstarsza budowla nad Nysa Łużycka, wzmiankowana w źródłach już w 1273 roku. Przez wieki przebudowywany, od połowy lat 90. jest siedziba restauracji „Piwnica Staromiejska”. W 1938 roku wzniesiono obok niego wysoki spichlerz przypominający wieżę obronną. Zdobiąca go barwna płaskorzeźba ceramiczna przedstawiająca głowę kobiety to kolejny symbol Europa-Miasta
Zgorzelec/Görlitz. Dzieło nosi nazwę WAZE (skrót: Wizerunek Artystyczny Zjednoczonej Europy) i zostało zaprojektowane przez mieszkającego w Polsce Ormianina Vahana Bego oraz polskiego artystę Michała Bulaka. Odsłonięto je w dniu proklamacji Europa-Miasta Zgorzelec/Görlitz, 5 maja 1998 roku

Dom Jakuba Boehme
Niepozorna kamieniczka na Przedmieściu Nyskim, pod adresem Daszyńskiego 12, to dom słynnego zgorzeleckiego mistyka, a zarazem szewca, Jakuba Boehme, który mieszkał tu w latach 1599-1610. Kamieniczka swój obecny stan zawdzięcza wielu przebudowom, niezmiennie jednak stanowi interesujący przykład domu zbudowanego na skarpie, który od frontu liczy trzy kondygnacje, podczas gdy z tyłu budynku widoczna jest tylko jedna. W budynku znajduje się Izba pamięci Jakuba Boehme oraz Punkt Informacji Turystycznej. Znajdujący się na parterze budynku Punkt Informacji Turystycznej to ostatnie z miejsc, które proponujemy odwiedzić po to, aby zaopatrzyć się w materiały informacyjne o naszym podwójnym mieście i mapki, które pozwolą zaplanować kolejną wizytę. Bo będzie ona konieczna. Proponowana trasa pokazała tylko mały wycinek naszych atrakcji, wiec kolejne dopiero czekają na odkrycie. Z Przedmieścia Nyskiego kierujemy się w stronę ul. Lubańskiej (od Domu Jakuba Boehme na północ dalej skręcając w ul. Wrocławska, stad prosto przez parking przy Cerkwi pod wezwaniem Świętych Równych Apostołom Konstantyna i Heleny do ul. Lubańskiej i dalej droga rowerowa prosto na wschód, aż do przejazdu kolejowego, gdzie znajduje się wygodny wjazd na peron stacji Zgorzelec Miasto).